Religie en het studentenleven:
match made in heaven?
Wie denkt aan het studentenleven, denkt waarschijnlijk niet direct aan een zondagochtend in de kerk, bidden voor het eten of sjabbat vieren op vrijdag in plaats van een avond zuipen in de kroeg. Toch maken deze dingen een belangrijk deel uit van het leven van sommige studenten. Hoe weten ze dit een plek te geven in het studentikoze bestaan en welke uitdagingen komen daarbij kijken?
Tien jaar geleden rekende nog bijna de helft van de Nederlandse jongvolwassenen zich tot een kerkelijke gezindte of levensbeschouwelijke groepering. In 2015 zeiden nog vier op de tien jongvolwassenen godsdienstig te zijn en in 2017 daalde dit zelfs naar 32,8%. Het aantal religieuze jongeren daalt dus – en steeds sneller ook, lijkt het.
Toch is religie nog niet volledig aan het uitsterven onder jongeren, en ook in de studentenwereld zijn er nog volop religieuze jongeren te vinden. Zo kent de studentenstad Leiden meerdere religieuze studentenverenigingen, waar het geloof wordt gecombineerd met het studentenleven. Maar een studentikoos leven bestaat vaak uit grote hoeveelheden bier, seks en feest; is daar bij religieuze studenten wel plaats voor?
Dan is er nog de studie zelf; een academische opleiding vindt doorgaans zijn basis in de wetenschap, maar kan dit wel hand in hand gaan met religie? Dit ontleent haar bestaansrecht namelijk aan geloof, terwijl wetenschap dit ontleent aan feiten op basis van onderzoek. Sommigen betogen dan ook dat religie en wetenschap onafwendbaar met elkaar in de clinch liggen; ze zouden ver van elkaar vandaan moeten blijven. Volgens anderen kunnen ze prima samengaan en dienen ze juist als elkaars inspiratiebron.
Over deze vraagstukken gaan we in gesprek met experts op het gebied van jongeren en religie, religieuze studentenverenigingen en natuurlijk gelovige studenten. Allemaal stelden wij ze de vraag: is het studentenleven te combineren met het geloof? Maak in de volgende video vast kennis met de mensen die antwoord proberen te geven op deze vraag.
Wat verstaan we eigenlijk onder religie?
Er bestaat geen eenduidige definitie van het begrip religie; zo beschrijft Van Dale het als geloofsleer en verwijzen meerdere bronnen ernaar als een stelsel van verhalen, rituelen en gedragsvoorschriften, gebaseerd op het geloof in een god of meerdere goden. De meest voorkomende religies in Nederland zijn het christendom en de islam. Ook is het jodendom een belangrijke godsdienst, omdat het gezien wordt als de basis voor het christendom en de islam.
Luister hieronder ook naar een uitleg van religiewetenschapper Elpine de Boer.
Wil je meer weten over deze drie religies? Klik op de namen hieronder.
Wetenschap en religie als geloofsovertuiging
Tussen wetenschap en religie bestaat een spanningsveld; wetenschap ontleent zijn betekenis namelijk aan feiten op basis van onderzoek en religie aan geloof. Kunnen deze hand in hand gaan of zijn ze in tegenstrijd met elkaar? In onderstaande video een korte uitleg over de fundamentele verschillen.
Kan je dus aanhanger zijn van een geloofsovertuiging die uitgaat van Gods schepping en je tegelijkertijd aansluiten bij Darwins evolutietheorie? Velen zeggen dat deze elkaar tegenspreken, maar volgens anderen gaan ze juist prima samen; zo verklaren ook nationale en internationale wetenschappers in de Leidse Verklaring over Evolutie en Religie. Dit vraagstuk wordt in onderstaande video geïllustreerd door studentendominee Rob van Waarde, Jasper de Vries - oud-lid van christelijke studentenvereniging NSL - en theoloog Jan Willem van der Straten, beter bekend als zzp-dominee Baardmans.
Wie is dominee Baardmans? Jan Willem van der Straten is een 29-jarige theoloog en luistert ook wel naar de naam Dominee Baardmans. Hij groeit op in een atheïstisch gezin, maar op zijn dertiende komt hij voor het eerst in aanraking met de Amerikaanse dominee Joel Osteen, die met zijn prediken via radio en televisie wekelijks miljoenen mensen wereldwijd bereikt. Met name in zijn studententijd werden Bijbelverhalen steeds belangrijker voor hem. Tegelijkertijd werd Jan Willem lid van de grootste en oudste Leidse studentenvereniging Minerva, maar had ook vrienden bij religieuze verenigingen. Op dit moment werkt van der Straten twee dagen per week als geestelijk verzorger in Haarlem en trouwt hij ook regelmatig jonge stellen als zzp-dominee.In hoeverre zijn andere gelovige studenten het daarmee eens? Zijn wetenschappelijke studieonderwerpen altijd te combineren met religie? Damla (24), studente geneeskunde aan de Universiteit Leiden, vertelt dat er gelijkenissen zijn in hoe de Koran en haar studieboeken de groei van een embryo beschrijven:
Wel geeft ze aan dat er bepaalde wetenschappelijke theorieën zijn die niet samengaan met haar geloof, maar daar weidt ze verder niet over uit. Shifra, bestuurslid van de christelijke studentenvereniging Ichthus vertelt wel dat ze in haar studie soms theorieën moet leren die niet overkomen met haar geloofsovertuiging:
Seks, bier en feesten: zondaar of zondagskind?
Hoe ga je ermee om wanneer je bent opgegroeid met een bepaalde geloofsovertuiging en plots in het studentenleven terechtkomt? Je komt voor nieuwe uitdagingen te staan: voor jezelf zorgen, nieuwe mensen leren kennen en vooral eigen keuzes leren maken.
Daarnaast word je geconfronteerd met een lossere omgang met seks, drank en drugs. Blijf je trouw aan je religieuze traditie of kies je ervoor om dit los te laten? Stappen vrijdagavond of sjabbat vieren? Lekker in bed blijven op zondagochtend of toch maar naar de kerk? Het kan ook beide: de hele week een ‘normaal’ studentenleven, maar toch tijd vrijmaken om de tradities te onderhouden.
Zo vieren de bewoners van een Joods studentenhuis in Leiden elke vrijdagavond sjabbat. Dit is de wekelijkse rustdag in het jodendom, die tot zaterdagavond duurt. Hieronder zie je hoe dat eraan toegaat.
Bewoners Bar en Daniel zijn er klaar voor. “Zodra er drie sterren aan de hemel staan begint het”, vertellen ze. Oftewel als het begint te schemeren. De telefoons gaan uit. En er mag geen ‘vuur gestookt worden’. Zo mogen lampen tijdens sjabbat niet aangezet worden. De badkamerlamp blijft aan en de knop is afgeplakt. Want zodra de lamp wordt uitgezet mag die niet meer aangezet worden. Er is uitgebreid gekookt. Terwijl andere studenten zich klaarmaken om uit te gaan, worden er Hebreeuwse liederen gezongen. Het ritueel begint met het aansteken van twee kaarsen, het begin van de sjabbat. Daarna begint het eerste lied, gevolgd door de zegening van de wijn - of in dit geval vers druivensap, het breken van het gevlochten brood en dan kan de lekkere koosjere maaltijd beginnen. De rest van de avond gaat er gezellig aan toe: veel gepraat, grapjes, spelletjes en toch ook wat goede cocktails. Doordeweeks zijn hun activiteiten gelijkaardig aan die van andere studenten, maar op vrijdagavond gaat het er voor een Joodse student dus anders aan toe.
Volgens theoloog Jan Willem brengt het geloof nog meer uitdagingen met zich mee door de complexiteit ervan. Dat komt omdat religie verweven is met cultuur en de normen en waarden die daarmee gepaard gaan. Dit illustreert hij met een voorbeeld van een goede vriendin die in haar studententijd een seksuele relatie was aangegaan waarover ze met haar vrienden en familie niet kon praten uit angst voor afwijzing en veroordeling. “Dat is wat er kapot is aan onze cultuur,” zegt Jan Willem. “We moeten in staat zijn om ons geloof los te zien van de regels die anderen ons hebben opgelegd, er staat immers nergens in de Bijbel dat seks voor het huwelijk niet mag.”
Moslima’s Damla en Chams komen voor een ander soort uitdagingen te staan in hun studentenleven. Zo zijn hun religieuze feestdagen niet opgenomen in de academische kalender, wat wel het geval is bij christelijke feestdagen. Ook is het in de islam gebruikelijk om meerdere keren per dag te bidden, maar daar is in het universiteitsleven vaak letterlijk en figuurlijk weinig ruimte voor. In tegenstelling tot andere universiteiten zoals de Vrije Universiteit in Amsterdam, zijn er in Leiden niet overal aparte ruimtes beschikbaar. Damla zou uiteraard graag een plekje hebben waar ze kan bidden, aangezien zij en haar islamitische medestudenten zich nu vaak moeten behelpen:
Religieuze studentenverenigingen: wat voegt religie toe aan de studententijd?
Naast bekende studentenverenigingen in Leiden, zoals Minerva en Quintus, zijn er ook religieuze studentenverenigingen. Zo heb je de islamitische SABR en zijn er meerdere christelijke studentenverenigingen, waaronder Ichthus en NSL. Er is geen Leidse joodse studentenvereniging, maar wel de landelijke vereniging IJAR waar Leidse studenten zich ook bij kunnen aansluiten.
Damla, oud-bestuurslid van SABR, legt het verschil uit tussen haar religieuze vereniging en typische Leidse studentenverenigingen: “Wij gaan niet op vrijdagavond naar de borrel om met zijn allen een biertje te drinken. We organiseren liever een debat- of spelletjesavond. Het is een andere manier van leuke dingen doen.”
Studentikoziteit kan prima samengaan met het christelijk geloof, maar we letten er wel op dat leden niet over hun eigen grens gaan.
Jasper de Vries (24)
Maar niet elke vereniging slaat een biertje over. Zo vertelt Jasper, oud-lid van christelijke studentenvereniging NSL, dat zij een actieve studentikoze kern hebben. “We hebben activiteiten die bij andere christelijke studentenverenigingen minder vaak voorkomen. Er is best wel een actieve borrelcultuur.”
Studenten Iris (20) en Shifra (19) vertellen over de activiteiten die zij organiseren voor hun studentenvereniging Ichthus: “Elke woensdagavond eten we samen, en daarna hebben we een bijbelkring. Dan bespreken we in kleine groepjes hedendaagse onderwerpen in relatie tot de Bijbel, zoals bijvoorbeeld identiteit. Sommige leden kunnen tot vier uur ‘s nachts blijven hangen, omdat ze een goed gesprek hebben.”
Zoals bij de meeste studentenverenigingen draait het bij christelijke verenigingen ook om gezelligheid en zelfontwikkeling. Shifra: “Door Ichthus ben ik gegroeid in mijn geloof, omdat de vereniging mij hiertoe uitdaagt. Ik kom uit Zeeland; daar is het logisch dat je gelooft en dat is hier wat minder. Nu kan ik voor mezelf beter uitleggen waarom ik geloof, omdat ik er discussies over heb met andere leden.”
Chams, lid bij SABR, beaamt dit: als je met een andere student in gesprek gaat, krijg je nieuwe inzichten. Vanuit SABR wordt er gevraagd wat leden interessante onderwerpen vinden die centraal kunnen staan bij hun evenementen. “De lezingen gaan bijvoorbeeld over meer academische onderwerpen, zoals vrouwenrechten in de Islam en IVF. Dit soort dingen komt in de moskee minder snel aan bod,” vult Damla aan.
Niet alle religieuze studenten in Leiden zijn lid van een religieuze studentenvereniging. Zo is Francine christelijk en lid van de culturele vereniging Prometheus. “Aan het begin van mijn studie ging ik met een open blik de Leidse introductieweek in, op zoek naar een studentenvereniging,” herinnert Francine zich. “Ik was niet per se op zoek naar een christelijke vereniging, maar stond er wel voor open. Uiteindelijk kwamen de christelijke verenigingen corporaal op mij over. Er heerste een grote borrelcultuur en ze droegen allemaal ‘jasje-dasje’. Daarnaast zijn de meeste christelijke studentenverenigingen in Leiden protestants en zelf ben ik katholiek. Ze stonden wel open voor andere christelijke stromingen, maar de meeste leden waren toch protestants.”
Podcast - Prediken aan de deur en het meervoudig huwelijk: feit of vooroordeel?
Sander (25) en Laura (23) deden beide een bachelor Oude Nabije Oostenstudies aan de Universiteit Leiden. Sander begon aan zijn studie toen hij nog deel uitmaakte van Jehovah’s Getuigen, een afsplitsing van het christendom die gelooft in het einde der tijden en vaak gezien wordt als een gesloten gemeenschap. Tijdens zijn studie trok hij zijn geloof in twijfel en liet hij deze wereld achter zich.
Laura is lid van De Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen, in de volksmond het Mormoonse geloof genoemd. In tegenstelling tot Sander koos ze ervoor om ook in haar studententijd vol voor het geloof te blijven gaan.
In deze podcast gaan Sander en Laura samen met Lianne Deunhouwer in gesprek over hun geloof en de invloed ervan op hun studententijd. Kwamen ze door hun overtuiging voor moeilijke keuzes te staan? En met welke vooroordelen kregen ze te maken?
Zoeken naar een balans
Religie en studeren kunnen dus wel degelijk samengaan, maar dat betekent niet dat het altijd vanzelfsprekend is om daarvoor uit te komen. Hoewel je steun en begrip kan vinden voor je geloof binnen je studentenvereniging, is dat daarbuiten niet altijd zo. Het kan een uitdaging zijn om hardop voor je geloofsovertuiging uit te komen tegenover andere studenten. Daarnaast is het soms moeilijk om trouw te blijven aan je eigen waarden wanneer die niet gelijklopen met de typische studentencultuur. Die uitdagingen zijn voor iedereen verschillend:
"Zolang de wijn maar koosjer is"
Een studentenleven met bier, drugs en seks hoeft niet voor iedereen, maar religieus zijn betekent ook niet dat het studentenleven saai is. Damla vindt het fijn dat er in haar studentenvereniging meer aandacht gaat naar lezingen en spelletjes. Ook Shifra vertelt dat bij Ichthus de borrels gezellig kunnen zijn met minder grote hoeveelheden alcohol. Daarnaast is er in het Joodse studentenhuis waar Bar en Daniël wonen ook wel eens plaats voor een feestje. "Zolang de wijn maar koosjer gemaakt is."
Ook wetenschap en religie hoeven volgens Jasper niet lijnrecht tegenover elkaar te staan. Ze kunnen elkaar zelfs aanvullen: "Ik geloof dat er een vorm van evolutie is geweest, maar ik geloof ook dat daar een leiding vanuit God in zit die ons gebracht heeft tot wie wij zijn."
Ben je benieuwd naar de locaties van de religieuze studentenverenigingen en gebedshuizen, klik dan op de onderstaande kaart voor meer informatie.
Productie door:
Lianne Deunhouwer
Inge van Dijck
Eva Essers
Sander Huls
Emilie van Kinschot
Linette van Vlodrop